اسم قرارداد ۱۹۱۹ بعیده به گوش کسی نرسیده باشه. اونچه احتمالن خیلی ها نمیدونن اینه: "دفاع تمام قد مدرس، (پدر معنوی ج.ا) از دست اندرکاران ایرانی عقد این قرارداد در زمان ها و مقاطع مختلف!"
این قرارداد در ۱۷ مرداد ۱۲۹۸ خورشیدی (۱۹۱۹ میلادی) میان دولتهای بریتانیا و ایران پس از هفت ماه مذاکره پنهانی دولت بریتانیا با میرزاحسنخان وثوقالدوله بسته شد.
افراد ایرانی حاضر در این جلسات علاوه بر شخص احمدشاه قاجار عبارت بودند از: میرزا حسن خان وثوقالدوله (نخستوزیر)، صارمالدوله اکبر میرزا قاجار (وزیر دارایی)، نصرتالدوله فیروز میرزا قاجار (وزیر دادگستری، پسر ارشد عبدالحسین میرزا فرمانفرما) و میرزا علی خان منصورالملک (رئیس اداره بریتانیا در وزارت امور خارجه)
بر اساس این قرارداد تقریبا تمامی امور کشوری و لشکری ایران، زیر نظر مستشاران انگلیسی و با مجوز آنان صورت میگرفت.
در مجموع مبلغ صد و سی و یک هزار لیره برابر با چهارصد هزار تومان (دویست هزار تومان به وثوقالدوله و صدهزار تومان به هر یک از وزیران) از سوی بریتانیا به عاقدان قرارداد پرداخت شد.
تصویب این قرارداد با قانون اساسی مشروطه مغایرت داشت و در مجلس شورای ملی و بیرون مجلس با چالش جدی روبرو شد. افرادی چون مشیرالدوله پیرنیا، حاج امام جمعه خویی، ممتازالدوله، محمود افشار یزدی، حاج میرزا یحیی دولتآبادی، عبدالله مستوفی، محمدعلی فروغی، مستوفی الممالک و بسیاری دیگر، نهضت ضد قرارداد را که منتهی به لغو قرارداد شد؛ راه انداختند.
به دلیل مخالفتهای داخلی و اعتراضهای ایرانیان و مخالفتهای خارجی و مغایرت آن با قانون اساسی مشروطه، این قرارداد هرگز اجرا نشد.
پیش از اجرای این قرارداد دولت وثوقالدوله سقوط کرد، قرارداد به اجرا نیامد و دولت و مجلسی که بعداً تشکیل شد، رسماً با صدور بیانیه و قطعنامه، قرارداد ۱۹۱۹ را ملغی و بیاثر و محکوم کردند. ماجرای قرارداد از وثوقالدوله شخصیتی خیانتکار در افکار عمومی ساخت و آینده سیاسیاش را در آن مقطع نابود کرد. او ناگزیر به اروپا رفت اما پنج سال بعد، با دگرگون شدن عرصه قدرت، انقراض سلطنت قاجار و به پادشاهی رسیدن رضاشاه به ایران بازگشت و فعالیت سیاسی را از سر گرفت. حمایت شخصیتهایی چون مستوفیالممالک و سیدحسن مدرس نیز در احیا یا به قول مصدق «پاگشایی» او مؤثر بود.
آقای مستوفیالممالک، جناب وثوق رو به عنوان وزیر عدلیه به مجلس معرفی کرد. یه سری نمایندههای مجلس شاکی شدن که داداش چطوری روت شده ایشون رو با اون سابقه درخشان به عنوان وزیر معرفی کنی؟
مصدق در مجلس نطق مفصل و مستدلی علیه وثوق کرد، خواهان محاکمه او شد و او را مستحق زندان و محرومیت از حقوق مدنی دانست، نه اینکه وزیر و وکیل شود. مصدق گفت که وثوق «ضربه مهمی به اخلاق مملکت» زده است و وثوق در پاسخ، مصدق را فردی عوامفریب خواند که در سیاست مبتدی است و باید نزد او شاگردی کند
حالا این وسط سیدحسن مدرس چی گفته باشه خوبه؟
سیدحسن مدرس در دفاع از او نطق مفصلی کرد و گفت قرارداد ۱۹۱۹ «معامله فضولی» و بیاثر بوده و هیچوقت ظهور خارجی پیدا نکرده که کسی به خاطر آن، حساب پس بدهد و باید اختلافات گذشته را کنار گذاشت و با هم کار کرد. (دقت دارید دیگه! چون قرارداد اجرا نشده، پس مشکلی نیست. حالا این وسط یکی یه خیانتی کرده و خلاف قانون اساسی پیش رفته و داشته مملکت رو میبرده زیر قیمومیت انگلیس و تبدیل به مستعمره میکرده، برای قرارداده یه رشوه تپل هم گرفته مهم نیست!)
حتی شاید جالب باشه بدونید که؛
پنج سال پیشتر، مدرس با همین استدلال در جلوگیری از مرگ سیاسی شریک دیگر قرارداد، نصرتالدوله فیروز نقش مهمی ایفا کرده و هنگامی که به اعتبارنامه نصرتالدوله در مجلس چهارم، اعتراض گستردهای شده بود، به دفاع از او برخاسته و گفته بود: «نصرتالدوله از اعمال گذشتهاش ابراز پشیمانی میکند و عوض شده، پس باید او را به نمایندگی پذیرفت.»، او با مذاکرات و توافقهایی خارج از مجلس، نمایندگان را راضی کرد به اعتبارنامه نصرتالدوله رأی بدهند.
بله دوستان "کژ ندید" و دور هم یه نون و فسادی هست میخوریم قدمتش خیلی بیشتر از دوران جان ناقابله!